نوع مقاله : نامه به سردبیر

نویسنده

• رقیه زردشت

دانشیار گروه آموزشی اتاق عمل، مرکزتحقیقات سلامت سالمندان، مرکز تحقیقات بیماری غیر واگیر، دانشکده پیراپزشکی، دانشگاه علوم پزشکی

چکیده

جنگ 12 روزه ایران و اسرائیل (۱۳ تا ۲۴ خرداد ۱۴۰۴) با حملات غافل‌گیرکننده به تأسیسات نظامی، هسته‌ای کلیدی و شهادت فرماندهان نظامی، دانشمندان هسته‌ای و غیرنظامیان آغاز شد. این مطالعه به بررسی کارآمدی مدیریت بحران در نظام سلامت ایران در این شرایط می‌پردازد ^[1،2]. مدیریت بحران در نظام سلامت یک فرآیند پیچیده و حیاتی، نیازمند همکاری و هماهنگی بین تمام ذی‌نفعان با هدف حفظ سلامت کارکنان و بیماران، کاهش خسارات و آسیب‌ها و بازگشت سریع به شرایط عادی است. مصادیق بحران در کشور ایران، نه‌تنها شرایط جنگی، بلکه بحران‌هایی مانند بیماری‌های همه‌گیر (کرونا), بلایای طبیعی (زلزله و سیل), حوادث ناشی از مواد شیمیایی یا رادیواکتیو و حوادث تروریستی است ^[3،4]. به نظر می‌رسد، آمادگی ما در زمینه بهداشت و درمان برای پاسخ‌گویی به بحران‌های شدید، هنوز کافی نبوده و ساختار موجود، پاسخ‌گوی شرایط جنگی نیست؛ لذا پژوهشگر به بررسی چالش‌ها و فرصت‌ها در نظام سلامت در قالب نامه به سردبیر، پرداخته است.
چالش‌های نظام سلامت در جنگ 12 روزه:

فقدان مراکز درمانی جامع، ایمن و مقاوم
فقدان کمیته‌ تخصصی برای برنامه‌ریزی در شرایط بحران
عدم آمادگی لازم برای فراهم‌‌کردن اتاق‌های عمل ایمن
نداشتن آگاهی و دانش درخصوص مصدومین و زخمی‌ها به دلیل متفاوت ‌بودن نوع حملات، جنگ‌افزارهای به‌کار رفته، شکل مصدومین و زخمی‌ها (نحوه آواربرداری، نوع تریاژ و سازماندهی نیروهای بهداشت و درمان).
فقدان یک ساختار منسجم، فرماندهی واحد و متمرکز در شرایط بحران. سازمان هلال‌احمر و اورژانس کشور و پدافند غیرعامل، به‌صورت مجزا عملکرد خوبی دارند؛ اما اعمال فرماندهی واحد در دوران بحران امری ضروری است.
عدم تأمین نیروی انسانی کافی: بسیاری از نیروهای داوطلب پس از بحران، رها شده و به‌دست فراموشی سپرده شدند ^[3،4].
عدم شناخت نوع جنگ‌افزارهای به‌کاررفته در جنگ 12 روزه و چگونگی عوارض و مرگ‌ومیر ناشی از آن
عدم فرماندهی مشخص و فقدان فرماندهی واحد در حوزه اطلاع‌رسانی بحران، این اختلاف، می‌تواند آسیب‌زا باشد.
عدم تعلق یا فقدان مدیر سازمانی و تخصصی در سازمان مدیریت بحران کشور ^[5]
سردرگمی فضای مجازی و عدم تکلیف افراد در شرایط بحران و حوادث مشخص در کشور
عدم به‌کارگیری دانش‌آموختگان رشته دکتری «سلامت در بلایا و حوادث» در ساختار تصمیم گیری نظام سلامت
عدم سازماندهی نیروهای داوطلب درمانی ^[4،5]
نادیده‌گرفتن آموزش متخصصین جامعه پزشکی در رسانه‌ها
تضعیف ساختار بهداشت و درمان طی یک دهه گذشته، با کاهش سهم سلامت در بودجه ^[5]
نهایتاً می‌توان گفت، مهم‌ترین چالش در جنگ 12 روزه، بحران در مدیریت بحران بود.



فرصت‌های نظام سلامت در جنگ 12 روزه:

تجربه و ایثار پرسنل بهداشت و درمان به‌ویژه پرستاران در بحران اخیر ^[4]
افزایش آمادگی برای مواجهه با بحران‌های آینده با یادگیری از تجربیات گذشته و بهبود فرایندها در مدیریت بحران
کلیدی‌بودن نقش کادر سلامت در تمام مراحل مدیریت بحران
بهره‌برداری از تجربیات جنگ ۱۲روزه اخیر به شکل نتایج مقالات علمی و پژوهشی
ضرورت رسیدگی به مطالبات کادر سلامت و حمایت از آن‌ها ^[3،5]
لزوم تحقیقات و پژوهش‌های علمی در رابطه با متفاوت‌بودن نوع حملات، توسط انجمن‌های علمی مهم مانند ارتوپدی، جراحی، بیهوشی، شیمیایی، پزشکی هسته‌ای و سایر رشته‌ها 
ضرورت افزایش تاب‌آوری در کادر سلامت، به علت آسیب‌های روانی ناشی از جنگ ^[4] و بیماری‌های نوظهور مثل کرونا ^[6]

در نهایت، تقویت ظرفیت مدیریت بحران نظام سلامت از اهمیت بالایی برخوردار است. بینش‌های حاصل از این تجربه اخیر می‌تواند پایه و اساسی برای بهبود سیاست‌گذاری، برنامه‌ریزی و واکنش عملیاتی در مواقع اضطراری آینده فراهم کند.

تازه های تحقیق

https://scholar.google.com/citations?user=0ZqJ2egAAAAJ&hl=en

https://www.ncbi.nlm.nih.gov/myncbi/

 

کلیدواژه‌ها

• جنگ ۱۲ روزه
• بحران
• مدیریت
• چالش‌ها
• فرصت‌ها
• نظام سلامت

موضوعات

• نظام سلامت

عنوان مقاله [English]

Challenges and Opportunities of the Health System in Crisis Management During the 12-Day War

نویسنده [English]

• Roghayeh Zardosht

Associate Professor, Department of operative room, Iranian Research Center on Healthy Aging. Non-Communicable Diseases Research Center. School of paramedical, Sabzevar University of Medical Sciences, Sabzevar, Iran. https://orcid.org/0000-0001-9781-9

چکیده [English]

 
The twelve-day war between Iran and Israel (June 13–24, 2025), initiated by sudden attacks on Iran’s key military and nuclear sites, caused numerous casualties among senior military officials, nuclear scientists, and civilians. This letter reviews crisis management effectiveness in Iran’s healthcare system during the conflict. Crisis management in the health system is a complex and critical process that requires collaboration and coordination among all stakeholders. Its primary goals include protecting the health of personnel and patients, minimizing casualties and damages, and ensuring a rapid return to a normal state. In Iran, crises are not limited to wartime conditions; rather, they encompass pandemics (e.g., COVID-19), natural disasters (such as earthquakes and floods), chemical or radiological incidents, and terrorist attacks. However, evidence suggests that our current preparedness within the healthcare sector remains inadequate, particularly in responding to severe crises such as war. The existing structures do not appear to be fully responsive or resilient under such extreme conditions. In this letter, the challenges and opportunities observed in the Iranian health system during the recent 12-day war are examined.
 

کلیدواژه‌ها [English]

• Challenges
• Opportunities
• Health System
• Crisis Management
• 12-Day War