نوع مقاله : مروری

نویسندگان

• یگانه صالحی ¹
• فاطمه سمعه ²
• مهتاب خواجه ³
• مصطفی راد ⁴

¹ کمیته تحقیقات دانشجویی، دانشگاه علوم پزشکی و خدمات بهداشتی درمانی بیرجند، بیرجند، ایران.

² دانشجوی کارشناسی ارشد،کمیته تحقیقات دانشجویی، دانشکده پرستاری و مامایی، دانشگاه علوم پزشکی سبزوار، سبزوار، ایران.

³ استادیار جراحی عمومی، گروه جراحی، دانشکده پزشکی، بیمارستان امداد شهید بهشتی، دانشگاه علوم پزشکی سبزوار، سبزوار، ایران..

⁴ مرکز تحقیقات سلامت سالمندان، دانشگاه علوم پزشکی سبزوار، سبزوار، ایران؛ ب. استاد، گروه پرستاری، دانشکده پرستاری و مامایی

چکیده

مقدمه:

اختلالات خواب از مشکلات شایع در بیماران مبتلا به بیماری مزمن کلیه (CKD) محسوب می‌شود و در مراحل اولیه بیماری نیز آثار آن مشاهده می‌گردد. این مطالعه با هدف شناسایی عوامل مرتبط با کیفیت خواب ضعیف در بیماران مبتلا به CKD در مراحل اولیه انجام شد.

روش:

این مطالعه مرور سیستماتیک مبتنی بر دستورالعمل PRISMA است که در پایگاه PROSPERO با شماره CRD420251233840 ثبت شد. جستجوی نظام‌مند در پایگاه‌های PubMed، Scopus، Web of Science، Embase، SID، Magiran و Google Scholar برای مقالات منتشرشده بین سال‌های ۲۰۱۵ تا ۲۰۲۵ انجام گرفت. مطالعات مقطعی مرتبط با بیماران CKD مراحل ۱ تا ۳ که از ابزارهای معتبر ارزیابی کیفیت خواب استفاده کرده بودند، وارد مطالعه شدند. کیفیت مطالعات با چک‌لیستJBI ارزیابی شد.

یافته‌ها:

در مجموع ۷ مطالعه واجد شرایط وارد بررسی شدند. نتایج نشان داد کیفیت خواب ضعیف تحت تأثیر عوامل چندبعدی قرار دارد. سن بالاتر، جنس مؤنث، تحصیلات پایین و زندگی به‌تنهایی از عوامل جمعیت‌شناختی مهم بودند. از نظر بالینی، کاهش eGFR، کم‌خونی، بیماری‌های همراه، چاقی و طولانی بودن مدت بیماری با خواب ضعیف مرتبط بودند. افسردگی قوی‌ترین پیش‌بینی‌کننده روان‌شناختی بود و همراه با اضطراب، خستگی و کاهش کیفیت زندگی با اختلال خواب ارتباط داشت. کم‌تحرکی و برخی شرایط محیطی نیز به‌عنوان عوامل قابل‌تغییر مؤثر شناخته شدند.

نتیجه‌گیری:

اختلال خواب در مراحل اولیه CKD پدیده‌ای چندعاملی با ابعاد زیستی، روانی و اجتماعی است. مداخلات درمانی باید علاوه بر مراقبت‌های کلیوی، بر سلامت روان، حمایت اجتماعی و اصلاح سبک زندگی نیز تمرکز داشته باشند.

کلیدواژه‌ها

• کیفیت خواب
• بیماری مزمن کلیه
• عوامل خطر
• اختلالات خواب
• مرور سیستماتیک

موضوعات

• پرستاری

عنوان مقاله [English]

Factors Associated with Poor Sleep Quality in Patients with Early-Stage Chronic Kidney Disease: A Systematic Review

نویسندگان [English]

• Yeganeh Salehi ¹
• Fatemeh Sameh ²
• Mahtab Khajeh ³
• Mostafa Rad ⁴

¹ Student Research Committee, Birjand University of Medical Sciences, Birjand, Iran.

² Student research committee, School of Nursing and Midwifery, Sabzevar University of Medical Sciences, Sabzevar, Iran.

³ Assistant Professor of Surgery, Department of Surgery, School of Medicine, Emdad Trauma Hospital, Sabzevar University of Medical Sciences, Sabzevar, Iran,

⁴ Iranian Research Center of Healthy Aging, Sabzevar University of Medical Sciences, Sabzevar, Iran & Professor, Department of Nursing, School of Nursing and Midwifery, Sabzevar University of Medical Sciences, Sabzevar, Iran

چکیده [English]

Background: Sleep disorders are common in patients with chronic kidney disease (CKD), with effects observable even in early stages. This study aimed to identify factors associated with poor sleep quality in early-stage CKD patients.

Materials and Methods: This systematic review synthesized evidence from seven cross-sectional and observational studies (2015–2025) on factors linked to poor sleep quality in early-stage CKD (stages 1–3). Following PRISMA guidelines and registered in PROSPERO (CRD420251233840), the review included studies using validated sleep measures. Two reviewers independently extracted data and assessed study quality via the Joanna Briggs Institute checklist.

Results: Poor sleep in early-stage CKD is influenced by a complex interplay of demographic, clinical, psychological, and lifestyle factors. Older age, female sex, lower education, and living alone were significant demographic correlates. Clinically, more advanced CKD stage (lower eGFR), anemia, comorbidities (hypertension, diabetes), obesity, and longer disease duration were linked to worse sleep. Psychologically, depression was the strongest, most consistent predictor, often mediating the CKD-sleep relationship; anxiety, fatigue, and reduced quality of life also played key roles. Objective sleep measures highlighted associations with sleep-disordered breathing and periodic limb movements. Modifiable factors like physical inactivity and high-altitude residence further contributed.

Conclusion: Sleep impairment in early CKD is not merely a symptom but a multidimensional issue embedded in biopsychosocial contexts. Effective management requires integrated interventions addressing mental health, social support, and lifestyle modifications alongside standard renal care. Such a holistic strategy may improve well-being, potentially slow CKD progression, and reduce healthcare burdens.

کلیدواژه‌ها [English]

• Sleep quality
• Chronic kidney disease (CKD)
• Risk factors
• Sleep disorders
• Systematic Review